«Η μετανάστευση στην Ελλάδα» του Βαγγέλη Μπουναρτζή«Η μετανάστευση στην Ελλάδα»

Γράφει ο Βαγγέλης Μπουναρτζής

Ο ορισμός της μετανάστευσης δεν αποτελεί ένα εύκολο θέμα μιας και επηρεάζεται από ποικίλους ιδεολογικό-πολιτικούς και κοινωνικούς παράγοντες καθώς και θεωρητικές προϋποθέσεις. Ως μετανάστευση ορίζουμε τη φυσική μετάβαση ατόμων και ομάδων από µία κοινωνία σε κάποια άλλη ή κάθε γεωγραφική μετακίνηση μεγάλου αριθμού ατόμων ή τη μεταφορά ανθρώπινου κι εργατικού δυναμικού από µία περιοχή σε κάποια άλλη.

Ως φαινόμενο και ως διαδικασία, η μετανάστευση σφράγισε την Ελλάδα και την Ευρώπη και συνέβαλλε αποφασιστικά στην διαμόρφωση της οικονομικής, κοινωνικής, πολιτικής και πολιτισμικής πραγματικότητας της εποχής μας. Το μεταναστευτικό φαινόμενο και οι μεταναστευτικές διαδικασίες αναφέρονται σε συγκεκριμένες οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές κλπ συνθήκες. Όταν οι συνθήκες αυτές αλλάζουν τόσο το φαινόμενο, όσο και οι διαδικασίες της μετανάστευσης μεταβάλλονται. Ο Borjas εντοπίζοντας τη δυσκολία που μπορούν να επιφέρουν οι πολιτικοοικονομικές συνθήκες, μιλάει για τη μετανάστευση διακρίνοντάς την µε βάση «παράγοντες προσέλκυσης» (pull) ή «απώθησης» (push). Οι «παράγοντες προσέλκυσης» ήταν αυτοί που καθόρισαν τον μεταναστευτικό χαρακτήρα στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, όπου οι μετανάστες προεπιλέγονταν από τη χώρα υποδοχής τους και τη βάση των αναγκών της σε εργατικό δυναμικό η χώρα επέλεγε διαμορφώνοντας µία πολιτική μετανάστευσης στηριζόμενη σε «συμβάσεις εργασίας» και διακρατικές συμφωνίες. Η σημερινή πραγματικότητα όμως, µε την κατάρρευση των κομμουνιστικών καθεστώτων, την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και τη δημογραφική έκρηξη, δημιουργεί τους «παράγοντες απώθησης», που καθορίζουν πλέον τις μεταναστατευτικές κινήσεις Οι ίδιες περίπου δυσκολίες συναντώνται και στην προσπάθεια ορισμού της έννοιας «μετανάστης».

Σύμφωνα λοιπόν µε τη διεθνή βιβλιογραφία:

Μετανάστες: Υπήκοοι κρατών εκτός ΕΕ που έχουν εισέλθει νόμιμα ή παράνομα στην Ελλάδα ή άλλες χώρες της ΕΕ µε σκοπό την εγκατάσταση και την ανεύρεση προσωρινής ή μόνιμης εργασίας. Όσον αφορά την Ελλάδα οι μετανάστες μπορούν να ταξινομηθούν σε 3 κατηγορίες:

  • Επαναπατρισμένους έλληνες και έλληνες της διασποράς καθώς και παλιννοστούντες. Ο αριθμός των ποντίων που επαναπατρίστηκαν την δεκαετία 1987-1997 υπολογίζεται στους 80,000 ενώ στις αρχές του 1999 ο αριθμός αυτός έφτασε στις 150,000.
  • Μετανάστες µε άδεια εργασίας, άτομα δηλαδή από άλλες χώρες που αναγκάζονται λόγω δουλειάς να μεταναστεύσουν στη χώρα µας (π.χ. στελέχη πολυεθνικών). Ο αριθμός υπολογίζεται στις 25,000-30,000.
  • Παράνομοι μετανάστες κυρίως από βαλκανικές χώρες και την πρώην Σοβιετική Ένωση.
  • Η CEDEFOP προτείνει έναν άλλον διαχωρισμό, που περιλαμβάνει περισσότερο λεπτομερείς τύπους μετανάστευσης, οι οποίοι είναι:
  • Μετανάστευση για λόγους εκπαίδευσης: Αυτός ο τύπος συμπεριλαμβάνεται, γιατί τελικά το κίνητρό τους καταλήγει να είναι οικονομικό και περιλαμβάνει τους σπουδαστές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, αλλά και αντίστοιχο ακαδημαϊκό προσωπικό, που κινούνται προς χώρες µε παρόμοια ή ανώτερα επίπεδα εκπαίδευσης σε σχέση µε τη χώρα προέλευσής τους.
  • Μετανάστευση για κατάρτιση: περιλαμβάνει τους επαγγελματίες εκείνους, που περνούν ένα σχετικό διάστημα σε κάποια χώρα προκειμένου να εξοικειωθούν µε τις σύγχρονες τεχνολογίες ή άλλα ειδικευμένα προϊόντα.
  • Μετανάστευση για επαγγελματικούς λόγους: εδώ περιλαμβάνονται άτομα που ταξιδεύουν για λόγους απασχόλησης.
  • Μετανάστευση για μόνιμη τακτοποίηση: ο τύπος αυτός αναφέρεται στα άτομα, που πηγαίνουν σε µία χώρα µε σκοπό τη μόνιμη κατοικία.
  • Παράνομη μετανάστευση: δηλαδή μετανάστευση σε μια χώρα χωρίς της άδεια των κρατικών της αρχών.

Οι παράγοντες που επηρεάζουν την μετανάστευση και, γενικότερα, ωθούν τους πολίτες να μεταναστεύουν σχετίζονται, τόσο µε ευρύτερους οικονομικό-κοινωνικούς παράγοντες, όσο και µε παράγοντες, που σχετίζονται µε το προφίλ της περιοχής και µε τα προσωπικά χαρακτηριστικά των ατόμων που μετακινούνται. Η γεωγραφική απόσταση ανάμεσα στη χώρα προορισμού και στη χώρα προέλευσης επηρεάζει εξίσου τη μετανάστευση. Όσο μειώνεται αυτή η απόσταση, αυξάνονται οι πιθανότητες των ατόμων για μετανάστευση.

Στην περίπτωση της Ελλάδας οι παράγοντες που επηρέασαν τη μετανάστευση προς αυτή τη χώρα είναι η γεωγραφική της θέση, η σχετική αντικειμενική αδυναμία αξιόπιστου ελέγχου των συνόρων, λόγω της μορφολογίας του εδάφους και το μεγάλο μέγεθος της παραοικονομίας. Εκεί οι μετανάστες μπορούν να απασχοληθούν ευκολότερα και γρηγορότερα από ότι στην επίσημη οικονομία και η δομή της ελληνικής οικονομίας, που σημαντικό μέρος της οικονομικής δραστηριότητας στηρίζεται στην εργασία, είναι εντάσεως εργασίας.

Εκτός όμως από τα παραπάνω αίτια, που συνδέονται κυρίως με την εξωτερική μετανάστευση, υπάρχουν και άλλα που χαρακτηρίζουν – χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορούν να αποτελέσουν κίνητρα φυγής σε άλλη χώρα – την εσωτερική μετανάστευση. Όταν αναφερόμαστε σε εσωτερική μετανάστευση, εννοούμε την μετανάστευση των ανθρώπων εντός των συνόρων της χώρας καταγωγής τους. Ίσως ορισμένοι να μην θεωρούν ως μετανάστευση την εντός των συνόρων αλλαγή. Εκτός από τους οικονομικούς και εργασιακούς λόγους η πόλη γενικά, είναι πιο ελκυστική και για κοινωνικούς λόγους. Δηλαδή με άλλα λόγια, υπάρχουν πολίτες που επιλέγουν να ζήσουν σε μια άλλη περιοχή για λόγους που δεν έχουν να κάνουν άμεσα με εργασία, χρήματα κτλ.

Το φαινόμενο της μετανάστευσης έχει οδηγήσει την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή ένωση στην θέσπιση νόμων. Η Ελλάδα ως χώρα υποδοχής μεταναστών έγινε την δεκαετία του 1990 και τότε ξεκίνησε η διαμόρφωση της μεταναστευτικής πολιτικής. Η μετανάστευση αυξήθηκε το διάστημα 2000-2011 και το 2010 εκτιμήθηκε ότι εισήλθαν στην Ελλάδα γύρω στους 128.000 μετανάστες.

Από τα παραπάνω μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η ένταξη των μεταναστών είναι σε μεγάλο βαθμό ευθύνη της χώρας υποδοχής και φυσικά, δεν μπορεί να ισχύει κάτι διαφορετικό και για τη χώρα μας. Αν οι μετανάστες παίζουν θεμελιακό ρόλο για την ανάπτυξη της κοινωνίας, τότε η επιθυμία της πολιτείας να εντάξει όλες αυτές τις ομάδες σε ένα εθνικό σύνολο εκφράζεται με πολιτικές και στρατηγικές μη διαχωριστικών γραμμών, ομογενοποίησης και κοινωνικής συνοχής των ομάδων αυτών.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

  • Γεωργούλας Σ. (2001), Η νέα μεταναστευτική κοινωνική πολιτική στην Ελλάδα και η νομιμοποίησή της, in: Μαρβάκης Αθ., Παρσανόγλου Δ., Παύλου Μ. Μετανάστες στην Ελλάδα, Αθήνα.
  • Δρεττάκης Μ., (1996), Δημογραφικές εξελίξεις στην Ελλάδα 1961-1990, Αθήνα, ΙΑΔΗΠ.
  • Δρεττάκης Μ., (2002), Εισροή μεταναστών και υπογεννητικότητα 1991-2000, Αθήνα.
  • Κασιμάτη Κ. (2006), Η ένταξη των Αλβανών μεταναστών στην ελληνική κοινωνία, in: Μπαγκαβός Χ., Παπαδοπούλου Δ., Μετανάστευση και ένταξη των μεταναστών στην ελληνική κοινωνία, Gutenberg, Αθήνα.
  • Μαρβάκης Αθ., Παρσανόγλου Δ., Παύλου Μ. (2001), Μετανάστες στην Ελλάδα, Αθήνα.

____________________________________________________

Δείτε ακόμα: «Θέμα… Πολιτισμού» του Βαγγέλη Μπουναρτζή