«Οι έφηβοι και ο εθισμός στο διαδίκτυο» του Βαγγέλη ΜπουναρτζήΟι έφηβοι και ο εθισμός στο διαδίκτυο

Γράφει ο Βαγγέλης Μπουναρτζής

Το διαδίκτυο άλλαξε τη ζωή μας σε σημαντικό βαθμό και σίγουρα άλλαξε ριζικά τον τρόπο που βλέπουμε τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές (Η/Υ). Το διαδίκτυο είναι ταυτόχρονα μια δυνατότητα παγκόσμιας προβολής ιδεών και σε συνδυασμό με την ολοένα αναπτυσσόμενη ψηφιακή τεχνολογία, έχει δημιουργήσει μία τεράστια αγορά γνώσεων/πληροφοριών. Η χρήση του διαδικτύου από τους εφήβους, συνεχώς αυξανόμενη, είναι πολύ εύκολη, φθηνή και ελκυστική. Η χρήση του εγείρει πολλές και αντικρουόμενες απόψεις.

   Από τα πιο απλά ερεθίσματα ως και τα πλέον κοινωνικά ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται το περιβάλλον με διαπροσωπικούς όρους. Κύριοι πρωταγωνιστές σε αυτόν τον κόσμο των διαπροσωπικών σχημάτων είναι ο «εαυτός» και οι «άλλοι». Η επίδραση του διαδικτύου στις κοινωνικές σχέσεις των εφήβων είναι πολύ σημαντική και καίριας σημασίας. Σίγουρα δημιουργούνται πολλά προβλήματα και πολλοί κίνδυνοι. Ο έφηβος μπορεί να παρουσιάσει εθισμό/διαταραχή προς το διαδίκτυο και να απομονωθεί, περνώντας «ευχάριστο» χρόνο μόνο μπροστά στον Η/Υ του στο Διαδίκτυο. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία ενός πλαστού κόσμου μέσα από το διαδίκτυο και η σταδιακή αποκοπή από τις κοινωνικές σχέσεις. Η διαταραχή στο Διαδίκτυο ανήκει στη κατηγορία των συμπεριφορικών διαταραχών – δηλαδή τα προβλήματα, που ανακύπτουν, όταν μία συγκεκριμένη συμπεριφορά ξεφύγει από τον έλεγχο του ατόμου. Πρόκειται για μία ψυχική διαταραχή, όπως και η διαταραχή στα τυχερά παιχνίδια ή στις χημικές παράνομες ουσίες.

   Η εξάρτηση στο Διαδίκτυο (internet addiction) μια σχετικά νέα μορφή εξάρτησης, προτάθηκε ως όρος πρώτη φορά από τον Goldberg (1995) και έγινε δημοφιλής με την καινοτόμο έρευνα της Young (1996), η οποία αναφέρεται στην «καταναγκαστική, υπερβολική χρήση του διαδικτύου και τον εκνευρισμό ή δυσθυμική συμπεριφορά που παρουσιάζεται κατά τη στέρησή της». Το Διαδίκτυο έχει την ικανότητα να καλύψει συγκεκριμένες ψυχολογικές ανάγκες ενός ατόμου/ εφήβου . Ένα από τα χαρακτηριστικά του μέσου που προκύπτει από τη φύση του είναι ότι μπορεί να δημιουργήσει μια «ιδανική κατάσταση εαυτού», όπου το άτομο μπορεί να εξερευνήσει διάφορες πτυχές της προσωπικότητας του χωρίς να έχει περιορισμούς και συνέπειες. Ορισμένα συμπτώματα, τα οποία μπορεί να σημαίνουν διαταραχή και εθισμό στο Διαδίκτυο είναι:

  1. Συμπτώματα συνδρόμου απόσυρσης, όπως ψυχοκινητική διέγερση,
  2. Κατανάλωση υπερβολικού χρόνου ή και χρήματος σε δραστηριότητες σχετικές με το διαδίκτυο.
  3. Έκπτωση λειτουργικότητας του εφήβου σε κοινωνικό, οικογενειακό αλλά και προσωπικό επίπεδο.
  4. Μειωμένη επίδοση στο σχολείο.
  5. Σε προχωρημένες περιπτώσεις ο έφηβος δεν κοιμάται, παραμελεί την προσωπική του υγιεινή, μπορεί να σταματήσει ακόμα και το σχολείο.
  6. Ακόμη, απομονώνεται, από την οικογένεια και τους φίλους του, γίνεται επιθετικός και τέλος, φτάνει σε σημείο να μην τρώει ή και το αντίθετο.

   Το φαινόμενο συνήθως εμφανίζεται αρχικά σε εφήβους κατά την πρώιμη εφηβεία (10-14 ετών) ή και σε μικρότερη ακόμη ηλικία. Είναι πιο έντονο κατά την μέση εφηβεία (15-17 ετών), κατά την οποία οι έφηβοι πειραματίζονται και σταδιακά αυτονομούνται, καθώς και κατά την όψιμη εφηβεία (> 17 ετών). Μετά από έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στην Αττική, ένα στα πέντε δεκαπεντάχρονα παιδιά, παρουσιάζει περιοδικά ή συχνά προβλήματα σχετικά με την κατάχρηση του Διαδικτύου.

   Για την αντιμετώπιση του φαινομένου έχει προταθεί η κινητοποιητική συνέντευξη, το γνωστικό- συμπεριφορικό μοντέλο θεραπείας, η συμβουλευτική παρέμβαση στην οικογένεια, οι ομάδες απεξάρτησης, ενώ υπάρχουν κάποια δεδομένα και για το ρόλο της φαρμακοθεραπείας στη θεραπεία. Ιδιαίτερα σημαντική για την αντιμετώπιση του εθισμού στα παιδιά και στους εφήβους είναι η ύπαρξη κοινής στάσης των γονέων, η παροχή υποστήριξης αλλά όχι κάλυψης και η τοποθέτηση του υπολογιστή σε ένα ορατό σημείο στο σπίτι και όχι στο δωμάτιο του παιδιού. Σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση του εθισμού στο Διαδίκτυο έχει και η συμβουλευτική στην οικογένεια, έτσι ώστε να δημιουργηθεί ένα υποστηρικτικό πλαίσιο, που θα δράσει ευοδωτικά στη θεραπεία.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  • Κατερέλος Ιωάννης & Παπαδόπουλος Πολυδεύκης. (209). Οι έφηβοι και το Internet, Εκδότης: Εκδόσεις Καστανιώτη, Ινστιτούτο Οπτικοακουστικών Μέσων (Ι.Ο.Μ.), Αθήνα.
  • Κολυβά – Καλογρίδου Μαργαρίτα. (2011). Οι Πολλές Όψεις του Διαδικτύου, Χρήση, κατάχρηση, εθισμός: Αντίλογος, διάλογος, Εκδότης: Δρόμων, Αθήνα.
  • Παπαγεωργίου Μάκης. (2010). Παιδί και Internet, Εκδότης: Εν πλω , Αθήνα.
  • Σφακιανάκης Εμμανουήλ, Σιώμος Κωνσταντίνος & Φλώρος Γεώργιος. (2012). Εθισμός στο διαδίκτυο και άλλες διαδικτυακές συμπεριφορές υψηλού κινδύνου, Εκδότης: Εκδοτικός Οίκος Α. Α. Λιβάνη, Αθήνα.
  • Widyanto, L. & Griffiths, M.D. (2006). Internet addiction: A critical

 

Τα άρθρα του κ. Βαγγέλη Μπουναρτζή διατίθενται, πλην ειδικής αναφοράς, με άδεια Creative Commons (Αναφορά δημιουργού-ιστοχώρου δημοσίευσης-άδειας διανομής, παροχή ενεργού συνδέσμου στο αρχικό άρθρο, μη εμπορική χρήση, όχι παράγωγα έργα). Δείτε περισσότερα άρθρα του κ. Βαγγέλη Μπουναρτζή στη στήλη μας: «Θέμα… Πολιτισμού» του Βαγγέλη Μπουναρτζή.

 

Ο Βαγγέλης Μπουναρτζής

Είναι απόφοιτος του τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών και εργάζεται, εθελοντικά, ως φιλόλογος σε Κέντρο Ενισχυτικής Διδασκαλίας και Φροντίδας Αλλοδαπών Μαθητών στην Αθήνα. Επίσης, παραδίδει ιδιαίτερα μαθήματα, ενώ στο παρελθόν έχει ασχοληθεί με την διόρθωση κειμένων. Παράλληλα, παρακολουθεί επιμορφωτικά σεμινάρια Αρχαίας Ελληνικής και Βυζαντινής Παλαιογραφίας στο Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης.