«Βιβλιοδετώντας στο κέντρο της Αθήνας» της Ευρυδίκης Αμανατίδου«Βιβλιοδετώντας στο κέντρο της Αθήνας»

Γράφει η Ευρυδίκη Αμανατίδου

Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο στο κέντρο της Αθήνας και στον πρώτο όροφο του κεντρικού κτιρίου στεγάζεται η έκθεση «Η τέχνη της βιβλιοδεσίας από το Βυζάντιο στη σύγχρονη εικαστική δημιουργία». Αφορμή για αυτή την έκθεση αποτέλεσε το ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Στουδίτης» που επικεντρώνει το ενδιαφέρον του στη μελέτη βυζαντινών και μεταβυζαντινών βιβλιοδεσιών.

Τρεις αίθουσες φιλοξενούν την έκθεση. Ξεκινάω την περιήγηση μελετώντας προσεκτικά τα κείμενα στις προθήκες και το οπτικοακουστικό υλικό. Μουσική από το Aenigma est του Νίκου Κηπουργού με συνοδεύει και είναι η πλέον ενδεδειγμένη συμβολή στη μυσταγωγία της τέχνης των σταχωμάτων όπως ονόμαζαν οι Βυζαντινοί τη βιβλιοδεσία.

Τα λειτουργικά κείμενα δένονται και κοσμούνται περίτεχνα. Είναι ένας τρόπος ο άνθρωπος να πλησιάσει τον Θεό και το μεγαλείο του, να υμνηθεί η επίσημη θρησκεία της Αυτοκρατορίας αλλά και η ίδια αυτοκρατορική αυλή. Το κόστος εξάλλου και ο κόπος της αντιγραφής των βιβλίων -μιλάμε για αιώνες πριν τον Γουτεμβέργιο και την τυπογραφία-ήταν μεγάλα, οπότε η βιβλιοδεσία συντέλεσε και στη διατήρηση αυτών των κειμένων μέχρι σήμερα. Τα περισσότερα εκκλησιαστικά αλλά και κοσμικά βιβλία δένονταν με δέρμα το οποίο στόλιζαν έγκαυστα κοσμήματα. Απαράμιλλης τέχνης βιβλιοδεσίες αποτελούν έναν κινητό θησαυρό καθώς το εξώφυλλο συνθέτουν πολύτιμοι και ημιπολύτιμοι λίθοι, μαργαριτάρια, χρυσός, ασήμι, σμάλτο και υφάσματα όπως το μετάξι και το βελούδο. Τα σχέδια που χρησιμοποιούν οι βυζαντινοί βιβλιοδέτες είναι γεωμετρικά ή φυτικά ή ακόμη μυθικές ζωόμορφες παραστάσεις. Οι μοναχοί-βιβλιοδέτες χρησιμοποιούν επίσης σαν υλικά βιβλιοδεσίας σπαράγματα φθαρμένων βιβλίων ή περγαμηνών που αποκτούν νέα ζωή σαν πινακίδες, εσώφυλλα, παράφυλλα ή σαν μέσο επικόλλησης. Κώδικες με εύθραυστη αμφίεση «οχυρώνονται» στα τέσσερα σημεία του εξωφύλλου τους με μεταλλικούς συνδέσμους, τους γόμφους. Τα φύλλα των βιβλίων που είναι χωρισμένα σε τεύχη (κάτι αντίστοιχο του σημερινού δεκαεξασέλιδου) ράβονται μεταξύ τους με νήματα και στερεώνονται στα εξώφυλλα (τις πινακίδες) που μέχρι και τα μεταβυζαντινά χρόνια είναι ξύλινα.

Στη δεξιά αίθουσα, εκτίθενται επιλεγμένα βιβλία από τη Συλλογή χειρογράφων και παλαιτύπων του Μουσείου και την Ελληνική Βιβλιοθήκη του Κοινωφελούς Ιδρύματος «Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης». Οι εικόνες που προέρχονται από τη συλλογή του Βυζαντινού Μουσείου αναδεικνύουν τον ρόλο που κατέχει το βιβλίο και η απεικόνισή του στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή εικονογραφία.

Στην αριστερή αίθουσα, απεικονίζεται η σημερινή ανάγνωση της τέχνης του χθες μέσα από σύγχρονες εικαστικές δημιουργίες όπως τα έξι συλλεκτικά αντίτυπα του βιβλίου «Κασσιανή η Υμνωδός» όπου οι ζωγραφισμένες βιβλιοδεσίες εμπνέονται από απεικονίσεις της αντίστοιχης τέχνης του ένατου και δέκατου αιώνα. Εδώ θα έχει κανείς την ευκαιρία να δει τα leporellos, τα ιδιαίτερα βιβλία της γλύπτριας Βένιας Δημητρακοπούλου. Επιστρέφοντας στην κεντρική αίθουσα λίγο πριν την έξοδό μου, παρατηρώ για μία ακόμη φορά την εγκατάσταση του Δημήτρη Ξόνογλου με θέμα το βιβλίο σαν αντικείμενο εικαστικής χρήσης.

Βγαίνω στον εξώστη του πρώτου ορόφου και αφήνω το βλέμμα μου να πλανηθεί στην Αθήνα του σήμερα έχοντας πίσω μου το χθες. Βιβλιοδετώ κι εγώ νοερά το δικό μου βιβλίο γεμάτο από τα επιτεύγματα θαυμαστών μυαλών και επιδέξιων χεριών.

Η έκθεση συνεχίζεται μέχρι τις 24/2/2013.

 

Το άρθρο της κ. Ευρυδίκης Αμανατίδου διατίθεται με άδεια Creative Commons (Αναφορά δημιουργού-ιστοχώρου δημοσίευσης-άδειας διανομής, παροχή ενεργού συνδέσμου στο αρχικό άρθρο, μη εμπορική χρήση, όχι παράγωγα έργα). Δείτε περισσότερα: άρθρα.

 

Η Ευρυδίκη Αμανατίδου 

Ζει στην Αθήνα, ακόμη κι όταν βρίσκεται στον κόσμο της μαζί με τον άλλο της εαυτό, την Ερίλια. Παρά το ότι σπούδασε νομικά, της αρέσει να παίζει με τις λέξεις, τα χαρτιά και τα μολύβια. Για του λόγου το αληθές, μέχρι σήμερα έχουν εκδοθεί τέσσερα μυθιστορήματά της και το παιδικό θεατρικό έργο «ένα καπέλο για τον καθηγητή» που βραβεύτηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού.