«Ρομά, αέναο ταξίδι στο χρόνο…», της Έφης Καλλιμάνη«Ρομά, αέναο ταξίδι στο χρόνο…»

Γράφει η Έφη Καλλιμάνη

«…Αθίγγανος σημαίνει ανέγγιχτος! Ευχή ή κατάρα το ότι δεν τους άγγιξε η διαδικασία του πολιτισμού; Κι όμως, τους έχει αγγίξει. Κι όμως,  οι Ρομά χρησιμοποιούν στην καθημερινή τους ζωή, όπως κι εμείς, αγαθά της τεχνολογίας και έχουν  πρόσβαση σε υπηρεσίες και παροχές. Όμως κάνουν μάλλον επιλεκτική χρήση αυτών. Αυτό που αξίζει να παρατηρήσει κανείς,  είναι πως το «ανέγγιχτοι» είναι μάλλον σχετικό. Πολλά τους έχουν αγγίξει, τουλάχιστον από τον σύγχρονο τρόπο διαβίωσης, το σημαντικό είναι πως δεν τους έχουν αλλοτριώσει, δεν έχουν αλλοιώσει την πολιτιστική τους ταυτότητα…»

Ηλιόλουστο ελληνικό μεσημέρι, προσπαθούμε να απολαύσουμε τον καφέ και την κουβέντα μας κάτω από την Ακρόπολη. Προσπαθούμε λέω, γιατί μια παρέλαση από μικροπωλητές πριν ακόμη παραγγείλουμε προσπαθεί να μας πουλήσει το καθετί… λουλούδια, χαρτομάντιλα, μπρελόκ, αναπτήρες, κλωστές… οι περισσότεροι θα φύγουν απογοητευμένοι από την επίμονη άρνησή μας, με έντονο ύφος δυσαρέσκειας, και κάπου εκεί ανάμεσα τους ένα μικρό τσιγγανάκι, δεν πρέπει να είναι πάνω από πέντε ετών, θα με σκουντήξει, δίχως να πουλάει κάτι και θα απλώσει το χέρι του για χρήματα. Αρνούμαι και πάλι όμως, μόνο δυσαρεστημένο δεν δείχνει από την απάντησή μου… ένα πονηρό χαμόγελο, ένα σπινθηροβόλο βλέμμα για αντάλλαγμα και συνεχίζει προς τις άλλες συντροφιές. Δεν συγκέντρωσε καθόλου χρήματα! Περνάει το δρόμο χορεύοντας και τραγουδώντας δυνατά!  Το παρακολουθώ μέχρι να χαθεί στο δρόμο, μα καλά, δεν στεναχωρήθηκε καθόλου;;; …Από πού έρχεται; Που πηγαίνει;

Τι περίεργη φυλή είναι οι τσιγγάνοι! Πάντα μου άρεσε να τους παρατηρώ! Ρομά , Τσιγγάνοι, Ατσίγγανοι, Κατσίβελοι, Σίντηδες, γνωστοί και ως Γύφτοι. Η τελευταία ονομασία είναι μάλλον υποτιμητική. Πριν βιαστούμε όμως να τους χαρακτηρίσουμε αξίζει μια ματιά στον τόσο ξεχωριστό τρόπο ζωής τους.

Η ακριβής προέλευση και καταγωγή τους αποτελεί ακόμη και για τους ακαδημαϊκούς ένα μυστήριο. Ινδία, Αίγυπτος, Περσία; Δεν με απασχολεί τόσο η καταγωγή τους. Υπάρχουν  φυσικά πολλές και αξιόλογες μελέτες και μπορεί  να προσδιοριστεί ιστορικά. Μετακινήσεις, προσμίξεις, διάλεκτοι, νομαδική ζωή, χορός, γάμοι, παραμύθια, τραγούδι, γλέντια, μουσική …πολύ μουσική! Η μουσική είναι κάτι σαν οξυγόνο για αυτούς. Συντροφεύει την καθημερινότητά τους.

Αν μου ζητούσαν να τους χαρακτηρίσω με μια λέξη, θα διάλεγα τη λέξη «ελευθερία».

 Αθίγγανος σημαίνει ανέγγιχτος! Ευχή ή κατάρα το ότι δεν τους άγγιξε η διαδικασία του πολιτισμού; Κι όμως, τους έχει αγγίξει. Κι όμως,  οι Ρομά χρησιμοποιούν στην καθημερινή τους ζωή, όπως κι εμείς, αγαθά της τεχνολογίας και έχουν  πρόσβαση σε υπηρεσίες και παροχές. Όμως κάνουν μάλλον επιλεκτική χρήση αυτών. Αυτό που αξίζει να παρατηρήσει κανείς,  είναι πως το «ανέγγιχτοι» είναι μάλλον σχετικό. Πολλά τους έχουν αγγίξει, τουλάχιστον από τον σύγχρονο τρόπο διαβίωσης, το σημαντικό είναι πως δεν τους έχουν αλλοτριώσει, δεν έχουν αλλοιώσει την πολιτιστική τους ταυτότητα.

Το πιο ισχυρό πολιτισμικό χαρακτηριστικό τους είναι η γλώσσα τους, δεν  έχει γραφή και είναι ικανή να προσαρμόζει στον κορμό της τους ιδιωματισμούς κάθε περιοχής στην οποία βρίσκονται. Από την άλλη, ο τρόπος ζωής τους, δεν παρουσιάζει σημαντικές διαφοροποιήσεις από εκείνον των προγόνων τους. Άλλοι εγκατεστημένοι μόνιμα σε περιοχές, άλλοι διαρκώς μετακινούμενοι από τόπο σε τόπο, καταφέρνουν ως και σήμερα να σώζουν τα έθιμα και τις παραδόσεις τους, σαν καλοί και συνετοί «φύλακες».

«Ρομά, αέναο ταξίδι στο χρόνο…» Παρατηρώντας έναν καταυλισμό θα δούμε  αυτοσχέδιες παράγκες από ξύλο και κάθε λογής υλικά. Θα συναντήσουμε  τα πάντα , σκυλιά, άλογα ,γαϊδούρια, γάτες κατεστραμμένα αυτοκίνητα .μηχανάκια ,βαρέλια, στρώματα, κουβάδες, χρώματα, πεταμένα φαγητά ,σίδερα ,παλιοσίδερα , σκούπες , κουτιά, χαλασμένα παπούτσια ,ρούχα και όλα αυτά ένα  με τους ανθρώπους.  Δημιουργούν ένα μωσαϊκό που φέρνει ζάλη. Σε αυτό το συνονθύλευμα, άνθρωποι και παιδιά  ζουν ένα τρόπο ζωής που απέχει πολύ από το πρότυπο μιας οργανωμένης κοινωνίας. Κι όμως η δική τους κοινωνία έχει οργάνωση, ισχυρούς δεσμούς συγγένειας, διαστρωμάτωση, ιεραρχία, ακόμη κι αν ο νόμος τους είναι άγραφος και μεταφέρεται προφορικά  σαν κληρονομιά ,από τα παλαιότερα μέλη στα νεότερα.

Πολλές οι παρατηρήσεις και οι διαπιστώσεις για την τσιγγάνικη ζωή. Άλλους τους γοητεύει κι άλλους τους απωθεί. Το ότι αποτελούν μειονότητα δεν σημαίνει πως ανήκουν  στο περιθώριο. Συχνά θα τους ακούσεις να ζητούν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης, εκπαίδευση για τα παιδιά τους, περίθαλψη. Ένα είναι σίγουρο, πως οι σύγχρονες κοινωνίες και οι κρατικοί μηχανισμοί τους δεν έχουν δείξει συμπάθεια  στη φυλή τους Ρατσιστικές  αντιλήψεις και στερεότυπα απέναντί  παραμένουν κυρίαρχα. Ζουν πάντα απέναντί μας, αλλά ποτέ δίπλα μας.  Οι στατιστικές μελέτες αναφέρουν πως η φυλή τους μειώνεται πληθυσμιακά. Έχουν ταλαιπωρηθεί αρκετά στα μονοπάτια της ιστορίας, όμως τα χνάρια τους δεν χάθηκαν. Το παράπονό τους βρίσκει εκτόνωση στο τραγούδι τους. Το παράπονο του δικού μας πολιτισμού που εκφράζεται άραγε;   Μάλλον  το τσιγγανάκι που συνάντησα στην Ακρόπολη, ξέρει γιατί χαμογελά…

 Διάβασα και θα ήθελα να το μοιραστώ μαζί σας μέσα από αυτή τη σελίδα ένα τσιγγάνικο παραμύθι της Ρωσίας, χαρακτηριστικό της φαντασίας της παράδοσης και της ιστορίας που κουβαλάνε αυτοί οι άνθρωποι:

 «Όλα τούτα που θα σας πω, έγιναν πολύ, πολύ παλιά. Ήταν ένας τσιγγάνος που ταξίδευε με την οικογένειά του. Το άλογό του ήταν κοκαλιάρικο και δεν στεκόταν καλά στα πόδια του. Έτσι λοιπόν, όσο μεγάλωνε η οικογένειά του τσιγγάνου, γινόταν όλο και πιο δύσκολο να σέρνει τη βαριά καρότσα που γέμιζε με παιδιά. Τα παιδιά ήταν τόσα πολλά και στοιβαγμένα το ένα πάνω στ’ άλλο, που το κακόμοιρο το άλογο προχωρούσε με μεγάλη δυσκολία και συνέχεια περπατούσε. Το κάρο έγερνε με δύναμη μία από τ’ αριστερά μία από τα δεξιά, και τα μπακίρια κι οι κατσαρόλες κατρακυλούσαν έξω κι όλο και κάποιο ξυπόλητο παιδάκι έπεφτε κάτω. Την ημέρα τα πράγματα δεν ήταν και τόσο άσχημα. Ο τσιγγάνος έβλεπε κι έτσι σήκωνε τα κατσαρολικά και τα παιδάκια. Στο σκοτάδι όμως, δεν μπορούσε να δει. Αλλά έτσι κι αλλιώς, ποιος μπορούσε να μετρήσει μία τόσο μεγάλη φαμίλια; Το άλογο συνέχιζε να πηγαίνει κι ο τσιγγάνος ταξίδευε σ’ όλη τη γη. Απ’ όπου κι αν περνούσε άφηνε κι ένα παιδί. Όλο και περισσότερα μέχρι που στο τέλος γέμισε όλη η γη τσιγγάνους. Γι’ αυτό και συναντάς τσιγγάνους όπου κι αν πας…»

Μάλλον  το τσιγγανάκι που συνάντησα στην Ακρόπολη, ξέρει γιατί χαμογελά…

 

 Το άρθρο της κ. Έφης Καλλιμάνη διατίθεται με άδεια Creative Commons (Αναφορά δημιουργού-ιστοχώρου δημοσίευσης (και στον τίτλο του άρθρου)-άδειας διανομής, παροχή ενεργού συνδέσμου στο αρχικό άρθρο, μη εμπορική χρήση, όχι παράγωγα έργα). Δείτε περισσότερα στη στήλη μας  «Τάδε…Έφη!» της Έφης Καλλιμάνη.