«Ηλεκτρονική κοινωνικοποίηση. Η δυναμική κι ο ρόλος των social media στην κοινωνικοποίηση των εφήβων», της Έφης Καλλιμάνη«Ηλεκτρονική κοινωνικοποίηση»

Η δυναμική κι ο ρόλος των social media στην κοινωνικοποίηση των εφήβων

Γράφει η Έφη Καλλιμάνη

«…Οι πρόσφατες έρευνες σχετικά με τη συμμετοχή εφήβων σε σελίδες κοινωνικής δικτύωσης αποδεικνύουν πως μπορούμε να μιλάμε πλέον για «ηλεκτρονική κοινωνικοποίηση». Δεν είναι και πολύ ευχάριστο, αλλά ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός παιδιών και εφήβων προσπαθούν να δομήσουν την ταυτότητά τους και την προσωπικότητά τους μέσα από τα λεγόμενα social media…»

Αγαπητό ημερολόγιο…

Χριστούγεννα στην Αθήνα, κάθε χρόνο τέτοιες μέρες επιστρέφω στο πατρικό μου σπίτι. « Χριστούγεννα στην πόλη, Πάσχα στο χωριό», λέει ο λαός κι έχει δίκιο!. Κάθε φορά που γυρίζω, έχω μια διάθεση να σκαλίσω λίγο το παρελθόν. Συρτάρια, ντουλάπια, κουτία γεμάτα  με παλιά αντικείμενα των παιδικών και εφηβικών μου χρόνων, ζωντανεύουν πρόσωπα και εικόνες που μου έχουν λείψει. Στα χέρια μου αυτή τη φορά παλιές φωτογραφίες και ένα λεύκωμα από τα χρόνια του Γυμνασίου. Κλειδωμένο, αλλά ευτυχώς το κλειδάκι επάνω στο μικρό λουκέτο. Το ξεφυλλίζω ξανά. Ερωτήσεις, απαντήσεις, ψευδώνυμα, αυτοκόλλητα, αφιερώσεις, ζωγραφιές, σχόλια, πειράγματα, ανέκδοτα… στην  τελευταία σελίδα του ο τίτλος, «Ας πέσουν οι μάσκες…»  και κάπου εκεί τα ψευδώνυμα γίνονται ονοματεπώνυμα, διευθύνσεις,  τηλέφωνα… πόσα αγαπημένα πρόσωπα μου μίλησαν ξανά εκείνο το απόγευμα μέσα από τις κιτρινισμένες σελίδες του, πόσους έχασα, με πόσους συνεχίζουμε να τα λέμε, πόσους δε θυμάμαι καν…

Αγαπητό ημερολόγιο…., πόσοι από μας δεν κράτησαν ημερολόγιο με τις σημαντικές ή και τις καθημερινές, απλές στιγμές της ζωής τους. Το κλειδώσαμε, το κρύψαμε, δεν μας πρόδωσε, κράτησε   καλά κρυμμένα μυστικά, κουτσομπολιά, χαρές, λύπες, έρωτες, στιγμές…

Αγαπητό Facebook… σήμερα θα στα πω όλα, δεν χρειάζεται να τα κρύψεις, άλλωστε γι’ αυτό σου γράφω, έχω πολλά να σου πω, θέλω πολύ να μαθευτούν… τι σκέφτομαι, τι νιώθω, τι αισθάνομαι, που πήγα και με ποιους, τι ώρα θα γυρίσω, ποιόν συμπαθώ, ποιόν απεχθάνομαι, ορίστε να…για να σου το αποδείξω, πάρε τις φωτογραφίες μου, το τηλέφωνό μου, την ηλεκτρονική μου διεύθυνση, τον ελεύθερο χρόνο μου… και  ό,τι  άλλο ζητήσεις…

Πέρσι την Πρωτοχρονιά έλαβα μια κάρτα με το ταχυδρομείο από ένα φίλο στο εξωτερικό. Νομίζω πως ήταν και η τελευταία ευχετήρια κάρτα που έχω λάβει σε περίοδο εορτών! Φέτος μας ευχήθηκαν και ευχηθήκαμε ηλεκτρονικά! Έχει την ίδια αξία μια ευχή γραμμένη στο χέρι, με ένα e-mail; Νιώθω πως όλα παγώνουν γύρω μου σιγά- σιγά… κι ας με ενημερώνουν οι οικολόγοι για το φαινόμενο της υπερθέρμανσης… ηλεκτρονικές φιλίες, ηλεκτρονικές σχέσεις, ηλεκτρονικές ευχές, ηλεκτρονικά δάκρυα & χαμόγελα… καλέ τι νοσταλγία είναι αυτή που με έπιασε ξαφνικά; Αφού ηλεκτρονικά σας γράφω το άρθρο…

Facebook, Twitter, Flickr, Plaxo, LinkedIn, Digg, Delicious, Stumble…στο σεντούκι γρήγορα ημερολόγια, λευκώματα, γραφικές καρτούλες με Χριστουγεννιάτικα δέντρα και χιονισμένα τοπία , άλλωστε ποιος να τρέχει στο ταχυδρομείο και ποιος ξέρει πόσες μέρες θα κάνει να φτάσει, άσε μήπως χαθεί κιόλας!

Κοινωνική δικτύωση το λένε,  social media, μέσα από τα οποία άνθρωποι από όλο το κόσμο ανταλλάσσουν  νέα, φωτογραφίες, δεδομένα της προσωπικής τους ζωής και συνομιλούν. Τα social media “αντικατέστησαν” ως ένα βαθμό το τηλέφωνο, τις συναντήσεις, τις διαπροσωπικές επαφές και από την άλλη έφεραν κοντά ανθρώπους που τους χωρίζουν χιλιόμετρα, χώρες και διαφορά ώρας.

– Ορίστε, είναι για καλό, γιατί να με πιάνει ανησυχία; Κι όμως μου περνάει πάλι από το μυαλό η φράση του Α.Σαμαράκη «Ποτέ άλλοτε οι στέγες των σπιτιών των ανθρώπων δεν ήταν τόσο κοντά η μία στην άλλη, όσο είναι σήμερα. Και ποτέ άλλοτε οι καρδιές των ανθρώπων δεν ήταν τόσο μακριά η μία από την άλλη, όσο είναι σήμερα»…Προχτές αντάλλαξα συνταγή μαγειρικής με μια γνωστή που μένει μόλις ένα δρόμο πιο κάτω…με e-mail παρακαλώ πολύ…κι όμως οι στέγες μας ήταν τόσο κοντά!

Λοιπόν, αποφάσισα να το δω αντικειμενικά, τέλος η γκρίνια! Ναι, οι σελίδες κοινωνικής δικτύωσης είναι ευχάριστες, εύκολες στη χρήση, μας ψυχαγωγούν και μας εξυπηρετούν με πολλαπλούς τρόπους. Εξάλλου εκείνο το απόγευμα έριχνε «καρέκλες» γιατί να επισκεφθώ τη γειτόνισσα για τη συνταγή; Άσε που κέρδισα τόσο χρόνο και δεν έμειναν και τα παιδιά μόνα στο σπίτι! Μήπως ξεχνάω τις ώρες που έφαγα μέσα στη βιβλιοθήκη σαν φοιτήτρια για να βρω τα βιβλία ώστε να ολοκληρώσω μια εργασία ; Ή τις νύχτες που πονούσε το χεράκι μου από το γράψιμο;

Ναι, έχω ζήσει δύο σημαντικές εποχές! Την προ-Internet και την μετά-Internet εποχή! Δεν μπορώ να αξιολογήσω ποια είναι η καλύτερη! Η πρώτη τελείωσε, η δεύτερη είναι ακόμη σε εξέλιξη…

Δεν θέλω να μιλήσω για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από ενήλικες, όχι πως δεν παρουσιάζει προβλήματα, αλλά είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο για συζήτηση! Θα σταθώ περισσότερο στη χρήση που γίνεται από νεαρά άτομα, εφήβους κυρίως και τα τελευταία χρόνια ακόμη και από παιδιά.

Και θα αναρωτηθώ πως είναι δυνατόν ένα παιδί, ένας έφηβος που μόλις ξεκινά να συγκροτεί και να δομεί αυτό που λέμε προσωπικότητα, σύστημα αξιών και πεποιθήσεων να κυκλοφορεί ελεύθερα στο διαδίκτυο, με «ολοκληρωμένο» προφίλ εκφράζοντας συχνά ισχυρές απόψεις, μοιράζοντας προσωπικά δεδομένα χωρίς κανέναν ενδοιασμό; Διάβαζα πρόσφατα σε ένα άρθρο πως νέοι «μεταναστεύουν» από το facebook για το Twitter , καθώς οι γονείς τους διατηρούν λογαριασμούς στον ίδιο χώρο, γεγονός που τους ενοχλεί. Δεν με προβληματίζει τόσο το γεγονός πως νεαρά σε ηλικία άτομα συμμετέχουν σε αυτές τις σελίδες, εξάλλου είναι τόσο γοητευτική η τεχνολογία, που το κατανοώ πλήρως, όσο με ενοχλεί το γεγονός του ποιός είναι τελικά εκείνος που θα επιτρέψει ή θα απαγορεύσει κάτι τέτοιο και με ποιό κριτήριο. Και σε αυτό το σημείο τα πράγματα γίνονται τόσο, μα τόσο απρόσωπα…

Εφηβεία, μια περίοδος στη ζωή του ατόμου, τόσο καθοριστική για τη μετέπειτα πορεία του. Κάποιοι τη χαρακτηρίζουν και περίοδο «κρίσης», συχνά της δίνουμε αρνητικούς χαρακτηρισμούς. Κι όμως έχει τη δική της μαγεία & ομορφιά. Το παιδί προσπαθεί να γίνει ενήλικας, αναζητά, ανακαλύπτει, υιοθετεί, απορρίπτει, συγκρούεται, δοκιμάζει. Παλεύει να χτίσει μια κοινωνική ταυτότητα, να ξεχωρίσει, να αναγνωριστεί. Είναι περίοδος έντονης κοινωνικοποίησης, κυρίως μέσα από τις παρέες των συνομηλίκων, της συμμετοχής , της επαφής, της ανταλλαγής ιδεών και απόψεων. Είναι εξαιρετικά σημαντικές οι διαπροσωπικές σχέσεις αυτό το διάστημα, η συμμετοχή σε κοινωνικούς σχηματισμούς, η αλληλεπίδραση. Ο έφηβος σίγουρα αλληλεπιδρά μέσα από την χρήση της τεχνολογίας. Είναι δυνατό εργαλείο στα χέρια του, μπορεί να προσφέρει γνώση ,εμπειρία, ψυχαγωγία. Το ερώτημα όμως που προκύπτει είναι πόσο ορθολογική μπορεί να είναι η χρήση αυτών των μέσων σε αυτή την ηλικία, πόσο ελεγχόμενη ή επικίνδυνη πολλές φορές.

Οι πρόσφατες έρευνες σχετικά με τη συμμετοχή εφήβων σε σελίδες κοινωνικής δικτύωσης αποδεικνύουν πως μπορούμε να μιλάμε πλέον για «ηλεκτρονική κοινωνικοποίηση». Δεν είναι και πολύ ευχάριστο, αλλά ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός παιδιών και εφήβων προσπαθούν να δομήσουν την ταυτότητά τους και την προσωπικότητά τους μέσα από τα λεγόμενα social media. Εθισμός και απόσυρση από τον «έξω κόσμο» είναι κάποια από τα αποτελέσματα.

Το φαινόμενο αποτελεί μια κοινωνική πραγματικότητα. Οι σημερινοί έφηβοι αποτελούν μια ξεχωριστή γενιά. Γεννημένοι την εποχή της διαδικτυακής άνθησης και των νέων εφαρμογών, είναι «σημαδεμένοι» από αυτό που λέμε νέα τεχνολογία.

Προσωπικά πιστεύω πως η συζήτηση γύρω από την κοινωνική δικτύωση και τους νέους σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να μας οδηγεί σε απαγορεύσεις. Όταν απαγορεύεις σε έναν νέο κάτι ενισχύεις την επιθυμία του για αυτό.

Οι δύο σημαντικοί φορείς κοινωνικοποίησης που αφορούν τους εφήβους, όπως η οικογένεια και η εκπαίδευση, οφείλουν να αποδεχτούν και να αντιμετωπίσουν την νέα πραγματικότητα. Να υποδείξουν το σωστό τρόπο χρήσης, να ενημερώνουν για ασφάλεια, σεβασμό σε κανόνες, προστασία της ιδιωτικότητας. Η γονική διαμεσολάβηση είναι σημαντική και πρωταρχική στην οριοθέτηση των παραπάνω. Η εκπαίδευση με τη σειρά της πρέπει άμεσα να προσαρμοστεί στα διαδικτυακά μέσα και να προσανατολίσει τους μαθητές μέσα από σχολικά προγράμματα περισσότερο ως προς τη χρήση τους σαν εκπαιδευτικά εργαλεία που θα διευκολύνουν τη μάθηση, την αναζήτηση γνώσης και πληροφόρησης.

Το πρόβλημα κατά τη γνώμη μου χρειάζεται παιδαγωγική και όχι «αστυνομική» αντιμετώπιση. Μπορεί σε κάποιες από τις παραπάνω διατυπώσεις και να ακούγομαι σαν να κάνω κήρυγμα, δεν είναι αυτός ο στόχος μου …προσωπικά ανήκω σε αυτούς που χρησιμοποιούν καθημερινά το Internet, για να ενημερωθώ για την επικαιρότητα, για να δουλέψω, να αναζητήσω κάθε είδους πληροφορία , να ψυχαγωγηθώ και πολλές φορές, γιατί όχι να μάθω νέα των φίλων μου… επιλέγω τι θέλω να δημοσιοποιήσω και ποιοι μπορούν να το δουν. Χαίρομαι που με τους περισσότερους είμαστε φίλοι από τα μαθητικά και φοιτητικά μας χρόνια ή γίναμε αργότερα στην επαγγελματική μας πορεία. Που παίξαμε μαζί, που γελάσαμε, κλάψαμε, μαλώσαμε, συνεργαστήκαμε, διαφωνήσαμε, αγγίξαμε ο ένας τον άλλον. Που η γνωριμία μας προϋπήρχε της διαδικτυακής ένωσης των σελίδων μας…και φυσικά, έκανα και νέους «ηλεκτρονικούς φίλους», χαίρομαι γι΄αυτό. Μαθαίνω για τη ζωή τους σε μακρινά μέρη που ίσως δεν καταφέρω να επισκεφθώ ποτέ…είναι κι αυτοί πολύτιμοι για μένα…

Όλοι εμείς που βιώσαμε τις παραπάνω εμπειρίες και συναισθήματα, ας τις μοιραστούμε με τις νεότερες γενιές που απελπισμένα προσπαθούν να φτιάξουν την ταυτότητά τους μέσα από το facebook και άλλες σελίδες. Που αγχωτικά μετράνε φίλους σε εκατοντάδες και χιλιάδες καθημερινά καθώς και τα like που θα συγκεντρώσουν τα σχόλια και οι φωτογραφίες τους. Που λανθασμένα πιστεύουν πως η κοινωνική τους οντότητα και ταυτότητα μορφοποιείται και αξιολογείται μέσα σε δικτυακούς τόπους μόνο . Τίποτε πιο όμορφο από τον κόσμο των αισθήσεων, από την ανθρώπινη ζεστασιά και αλληλεπίδραση! Ας τραβήξουμε τα παιδιά και πάλι στον «έξω κόσμο». Σε δραστηριότητες, δημιουργία, συμμετοχή, στη φύση, τις τέχνες, τον πολιτισμό… χωρίς όμως να τους στερήσουμε το αγαθό της τεχνολογίας κατηγορώντας την.

Να δεις πως το λένε οι ειδικοί της πληροφορικής; Reset; Επανεκκίνηση; Ναι, νομίζω όλοι χρειαζόμαστε μία …και πολύ περισσότερο οι νέοι! Ας τους μιλήσουμε για εκείνο το παλιό μας λεύκωμα κι ας κιτρίνισε τόσο! Η αξία του παραμένει τόσο διαχρονική! Και που ξέρετε καμιά φορά, μπορεί και να τους γοητεύσει, να φτιάξουν το δικό τους και να το δίνουν και πάλι ο ένας στον άλλον χέρι με χέρι, άγγιγμα με άγγιγμα…

 

 Το άρθρο της κ. Έφης Καλλιμάνη διατίθεται με άδεια Creative Commons (Αναφορά δημιουργού-ιστοχώρου δημοσίευσης (και στον τίτλο του άρθρου)-άδειας διανομής, παροχή ενεργού συνδέσμου στο αρχικό άρθρο, μη εμπορική χρήση, όχι παράγωγα έργα). Δείτε περισσότερα στη στήλη μας  «Τάδε…Έφη!» της Έφης Καλλιμάνη.